شما اینجا هستید:خانه » در شهر » تالاب انزلی در آزمون بقاء

تالاب انزلی در آزمون بقاء

» اسماعیل الادینی (کارشناس هیدرولوژی)-

اگرمیزان ورودی های یک آبگیر باخروجی های آن هموزن نباشد دو رفتار متضاد هم، به اشکال سرریز شدن و یا کاهش ذخیره آب آبگیر پدید می آید. تالاب انزلی به عنوان یکی از مهمترین منابع پایدار زیست محیطی استان گیلان، در هیچ مقطع زمانی از تعادل حجمی برخوردار نبوده است. چرا که جریانهای ورودی آن، علاوه بر تغییرات معنی دار فصلی، تحت کنترل هم نبوده و دبی خروجی آن نیز تابع نوسانات دریا است.

درحال حاضر با فرونشست آب دریا، پدیده کاهش آب را به دلیل خروجی بیشتر (نفوذ، مصرف، تلفات و تخلیه) شاهدیم که با کاهش بیش از نیم متر ازعمق متوسط تالاب طی ۲۰سال اخیر، خشک شدن تدریجی تالاب را درپی داشته است. عکس این حالت دراوائل دهه ۱۳۷۰ براثر بالابودن سطح آب دریا و ایجاد سد آبی درمقاطع خروجی تالاب که آبگرفتگی روستاها و مزارع حاشیه تالاب رادرپی داشت، مشاهده گردید.

 

تغییراقلیم و تبعات آن برتالاب 

کاهش آب دریای خزر تا کی ادامه می یابد؟ رسوبات رودخانه ها چه نقشی در خشک شدن تالاب دارند؟ پس ازخشک شدن تالاب، زمین های بیرون مانده از آب، ازدستبردها در امان خواهد ماند؟ پاسخ به این پرسش ها، وضعیت فردای تالاب را دربرابر دیدگانمان می نهد.

کاهش یاافزایش آب دریا، به گرمایش زمین و همچنین به وضعیت هیدرولوژیکی حوزه آبریزدریای خزر و میزان برداشت از ورودیهای آن بستگی دارد. سال گذشته نتایج تحقیقاتی درهمین زمینه که توسط دانشگاه تگزاس در کشورهای آذربایجان، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان به عمل آمد، منتشر گردید(۱). براین اساس ، به احتمال ادامه کاهش آب دریای خزر طی چند دهه آینده هشدار داده شده است. دراین صورت آیا پیشگیری از ادامه این شرایط بحرانی و تثبیت سطح آب تالاب دریک ارتفاع نرمال، امکان پذیر است؟

پاسخ آن باتوجه به میزان رواناب ورودی به تالاب که ۱۵تا ۲۰ برابر ذخیره آبی آن است، قطعا مثبت بوده که درگزارش دیگری، نحوه و تاثیر شگرف آن بر اقتصاد استان گیلان تشریح شده است. ولی با تمرکز بر رسوبات وادامه پروژه هائی همچون تله های رسوبگیر و لایروبی آبراهه ها، نتیجه ای جز خشک شدن بیشتر تالاب نخواهد داشت. در ادامه همین اقدامات، عملیات دیگری از احیای به اصطلاح تالاب انزلی درگردهمائی روز جهانی تالابها در قلم گوده انزلی، توسط سازمان حفاظت ازمحیط زیست رونمایی شد. لایروبی بستر تالاب!

 

بهسازی یا ویران سازی

لایروبی بستر تالاب چه اهدافی دارد وچه پیامدهائی خواهد داشت؟ اگر حجم امروز مخزن تالاب را حدود ۱۵۰میلیون مترمکعب برآورد نماییم، افزایش حجم آن به ۲۵۰ میلیون مترمکعب، به دو روش امکان پذیر است.

 

روش اول لایروبی بسترتالاب، که مستلزم حدود ۱۰۰میلیون مترمکعب ویا حدود ۱۲۰میلیون تن لجن برداری است. حال اگربنا به انتقال آن به خارج ازتالاب باشد، و بابت لایروبی، جابجائی و انتقال یک مترمکعب ۵۰ هزار تومان درنظر بگیریم، هزینه ای معادل پنح هزارمیلیارد تومان دربرخواهد داشت. این روش بسیار پرهزینه مالی و زیست محیطی، که چندین سال به درازا خواهد کشید، به دلیل افزایش عمق از کف، ارتفاع سطح کنونی آب تالاب را ارتقاء نخواهد داد و در نتیجه به زمین های بیرون زده از آب، پوشش آبی نمی بخشد.

روش دوم بالا آوردن سطح کنونی آب تالاب با احداث سازه آبی در خروجی تالاب است که : در کمتر از یک سال به بهره برداری می رسد، به دلیل احداث آن در خارج از محدوده تالاب هزینه های زیست محیطی حداقلی دارد، و در صورت اجرای طرح های مکمل، معضل کم آبی کشاورزی استان را برطرف می کند، و به راستی هم به اقتصاد کم رمق استان گیلان جان تازه ای می بخشد.

 

امید به تدبیر    

تالاب انزلی دوره گذار راطی می کند واشغال آن بارسوبات امری اجتناب ناپذیر است. اما محقق شدن آن دستکم یک قرن زمان می برد. مقابله با این روند تکاملی پیامدهای زیست محیطی گرانی دارد. بپذیریم که رسوبات مشکل امروز و حتی فردای تالاب نیست.

در آینده ای دورتر و درصورت پیشگیری از تجاوزهای ارضی و عبور از چالش هولناک آلودگی ها، تالاب به یک پارک طبیعی تغییر وضعیت خواهد داد که جذابیت و تنوع حیات وحش آن کمتر از امروز وحتی دیروز، نخواهد بود. زمینه انتقال این امانت به نسلهای آینده باکمترین هزینه، اقداماتی است که باید و نباید امروز انجام شود. دراین فرایند جابجائی، توصیه های زیر می تواند مورد توجه باشد :

– هرگونه عملیات اجرائی در درون تالاب (لایروبی وسازه ای) از ابعاد زیست محیطی، ویرانگر خواهد بود.

– افزایش حجم تالاب از کف تلاشی بی حاصل، و ازسطح سازنده و حیات بخش است.

– حتی دهها میلیون مترمکعب کف برداری، به بخشهای خشک شده تالاب پوشش آبی نخواهد داد.

– با کمتر از یکهزارم هزینه کف برداری، افزایش حجم آب تالاب به روش دوم، حیات بخش خواهد بود.

– با احداث سازه ای درخروجی ها وبا توجه به حجم عظیم رواناب ورودی، تالاب انزلی درخشکسالی ها وحتی با فرونشست بازهم بیشتر آب دریا، همواره از یک ذخیره مطمئن آبی برخوردار خواهد بود.

.

.

(۱) http://www.jsg.utexas.edu/news/2017/08/caspian-sea-evaporating-as-temperatures-rise-study-finds/

 

پانوشت: تصویر عنوان مطلب، از مقاله مورد اشاره برداشت شده است. شایان ذکر است که مساحت واقعی حوزه آبریز دریای خزر دربخش ایران، کمتراز یک دوم حد تعریف شده در این نقشه است. به بیان دیگر، محدوده حوزه آبریز بخش ایران دریای خزر، به درستی تفکیک نشده است.

 




ارسال یک دیدگاه

© 2013 Powered By Khoroos Jangi KhoroosJangi- میزبانی وِب توسط گــُزگـا

بازگشت به بالا